АВТОМАТТЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ АЛГОРИТМДІК ҚҰРЫЛЫМ СИНТЕЗІНІҢ ЖАЛПЫ ҚАҒИДАЛАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ КӨЛІКТІК АВТОМАТИЗАЦИЯДА ҚОЛДАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Аңдатпа

Мақала автоматты басқару жүйелерінің (АБЖ) алгоритмдік құрылым синтезінің жалпы қағидаларын зерттеуге және оларды заманауи көліктік автоматизацияда — соның ішінде SCADA-жүйелер, ПЛК-контроллерлер, IoT-сенсорлар және Industry 4.0 технологиялары аясында — қолдану перспективаларын негіздеуге арналған. Зерттеудің өзектілігі жоғары жылдамдықты теміржол жолаушылар тасымалының, жүк тасымалдарының және автоматтандырылған диспетчерлеу жүйелерінің қарқынды дамуымен байланысты: бұл салалар реттегіш алгоритмдердің дәлдігіне, орнықтылығына және нақты уақыттағы жауап беру жылдамдығына жоғары талаптар қояды. Зерттеу мақсаты — АБЖ синтезінің аналитикалық, функционалдық және параметрлік кезеңдерін жүйелеу, идеалды тұйықталмаған және тұйықталған жүйе құрылымдарының математикалық моделін талдау, кешігуі бар объектілер үшін Смит упредителі мен Ресквик реттегішін салыстырмалы бағалау, сондай-ақ инварианттылық шарттарының орындалуын қамтамасыз ету принциптерін негіздеу. Зерттеу материалдары ретінде классикалық АБЖ теориясының монографиялары, заманауи цифрлық автоматтандыру жүйелері бойынша ғылыми мақалалар және Халықаралық көліктік-гуманитарлық университетінің кафедра оқу-әдістемелік еңбектері пайдаланылды. Аналитикалық, салыстырмалы және математикалық модельдеу әдістері қолданылды. Нәтижелер синтез алгоритмінің кезеңдерін: объект инерттілігін өтеу, кешігуді жою, инварианттылық шартының орындалуы — ПЛК-контроллерлерде іске асыру мүмкіндігімен дәлелдейді. Тәжірибелік маңызы: зерттеу нәтижелері теміржол автоматикасы объектілерінің — тональды рельстік тізбектер, АЛС-АРС, SCADA-сервер — реттегіш алгоритмдерін жобалауда тікелей қолданылуы мүмкін.