ГЕОСАЯСИ ТРАНСФОРМАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЭЛЕКТР ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ЖҮЙЕСІ: ЖАҢАРТЫЛАТЫН ЭНЕРГИЯ ӘЛЕУЕТІ, ЦИФРЛЫҚ ЖЕЛІЛЕРДІ ЖАҢҒЫРТУ ЖӘНЕ «БІР БЕЛДЕУ – БІР ЖОЛ» АЯСЫНДАҒЫ ҚЫТАЙ–ҚАЗАҚСТАН ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫ

Аңдатпа

Мақалада Қазақстанның Біртұтас электр энергетикалық жүйесінің (БЭЖ) посткеңестік инфрақұрылымның тозуы, жедел декарбонизация және 2022 жылдан кейінгі Еуразия энергетикалық дәліздерінің геосаяси қайта құрылуы жағдайындағы трансформациясына кешенді талдау жүргізілген. Зерттеу барысында «KEGOC» АҚ, Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі, Халықаралық энергетикалық агенттік (IEA), Азия даму банкі (ADB), сондай-ақ Қытайдың Мемлекеттік электр желілері корпорациясы (SGCC) мен Қытай ұлттық энергетика әкімшілігінің (NEA) деректері пайдаланылды. Зерттеуде өзара байланысты үш негізгі бағыт қарастырылды: (1) Қазақстанның ұлттық электр желісін SCADA/EMS жүйелерін енгізу, электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйелері (АСКУЭ) және Smart Grid архитектурасына көшу арқылы цифрлық жаңғырту, Қытайдың SGCC тәжірибесімен салыстырмалы талдау негізінде; (2) Қазақстанның жаңартылатын энергия ресурстарының әлеуетін, әсіресе фотоэлектрлік (PV) және концентрациялық күн энергетикасы (CSP) технологияларын аймақтық бағалау; (3) «Бір белдеу – бір жол» бастамасы аясындағы Қытай–Қазақстан энергетикалық ынтымақтастығын технологиялық локализация, құн тізбегін қалыптастыру және «жасыл» электр энергиясын экспорттау механизмі ретінде бағалау. Зерттеу нәтижелері Қазақстанның техникалық игеруге болатын жаңартылатын энергия әлеуеті 1720 ГВт-тан асатынын және кварц қорының 267 млн тонна екенін көрсетті, бұл ел ішінде толық фотоэлектрлік өндірістік тізбекті қалыптастыруға объективті алғышарттар жасайды. SCADA/EMS және АСКУЭ жүйелерін жаңғырту траекторияларын сандық салыстыру Қытайдың SGCC көрсеткіштері — қосалқы станцияларды автоматтандырудың 98%-ы және желідегі шығындардың 5,6 %-ы — Қазақстан үшін 2030 жылға қарай қолжетімді мақсат екенін дәлелдейді. Мақалада желілік шығындарды бағалау, фотоэлектрлік жүйе өнімділігін есептеу және «Бір белдеу – бір жол» ынтымақтастық тиімділігінің индексін анықтау үшін үш аналитикалық формула ұсынылған. Алынған нәтижелер Қазақстанның энергетикалық өтпелі кезең стратегиясын және Қытай–Орталық Азия жасыл энергетикалық инфрақұрылымына интеграциясын ғылыми және стратегиялық тұрғыдан негіздейді.