Қолжазбаларды рецензиялау ережелері
Қолжазбаларды рецензиялау тәртібі.
«Қазақстанның өнеркәсіптік көлігі» журналына түскен барлық ғылыми мақалалар міндетті түрде қосарланған «көрінбейтін» рецензиядан өтеді, яғни рецензенттер авторлар туралы ақпаратқа ие болмайды, ал авторлар рецензенттерді білмейді. Қолжазбалар сараптамалық бағалау үшін жіберіледі.
Рецензияны редакциялық кеңестің және редакциялық коллегия мүшелері, сондай-ақ сәйкес ғылыми саланың жетекші мамандары ретінде шақырылған рецензенттер жүргізеді. Рецензентті тағайындау туралы шешімді жауапты редактор қабылдайды.
Рецензияны дайындау мерзімі қолжазбаны алған сәттен бастап 10 жұмыс күнінен аспайды. Рецензент материалдарды объективті бағалауға ықпал ететін мүдделер қақтығысы болған жағдайда рецензиядан бас тартуға құқылы. Мотивтелген бас тарту редакцияға қолжазбаны алған сәттен бастап 5 жұмыс күні ішінде жіберілуі тиіс.
Қолжазбаны қарағаннан кейін рецензент негізделген қорытынды жасап, келесі шешімдердің бірін ұсынады:
– мақаланы ұсынылған күйінде жариялауға ұсыну;
– түзетулер енгізгеннен кейін жариялауға ұсыну;
– мақаланы қосымша рецензияға жіберу;
– мақаланы басқа басылымда жариялауға ұсыну;
– жариялаудан бас тарту.
Егер доработка бойынша ұсыныстар болса, редакция авторға рецензия мәтінін жіберіп, мақаланы жаңартқанда ескеру немесе толық/жартылай негізделген жауап беру мүмкіндігін ұсынады. Доработка мерзімі авторға хабарлама жіберілген сәттен бастап бір аптадан аспауы тиіс.
Авторлар доработкадан бас тартса, олар редакцияға мақаланы қараудан алу туралы жазбаша немесе ауызша хабарлайды. Егер доработка ұсынылмаса және бас тарту туралы хабар жоқ болса, редакция қолжазбаны қараудан шығарып, авторға хабарлама жібереді.
Автор мен рецензент арасындағы шешілмейтін қарама-қайшылық туындаса, редакциялық коллегия қосымша рецензия тағайындай алады. Қақтығыс жағдайында соңғы шешімді бас редактор қабылдайды.
Жариялаудан бас тарту шешімі рецензенттердің ұсыныстарын ескере отырып, редакциялық коллегияның отырысында қабылданады. Редакциялық коллегияның шешімімен қабылданбаған қолжазбалар қайта қаралмайды, авторға хабарлама жіберіледі.
Мақаланы жариялауға қабылдау туралы шешім қабылданғаннан кейін редакция авторларды болжалды жариялау мерзімдері туралы хабарландырады. Позитивті рецензия жариялаудың міндетті негізі болып табылмайтынын атап өту қажет: мақаланы жариялау туралы соңғы шешімді редакциялық коллегия қабылдайды.
Рецензенттерге арналған нұсқаулық.
Рецензенттер келесі принциптерге сүйене отырып, қолжазбаларды бағалайды:
Рецензияны қабылдау..
Рецензент өз кәсіби мамандығына сәйкес келетін қолжазбаларды қабылдайды және рецензияны белгіленген мерзімде орындауға қабілетті екенін растайды.
Уақыттылық.
Рецензент рецензияны келісілген мерзімде дайындайды. Мерзімді сақтау мүмкін болмаған жағдайда редакцияға алдын ала хабарлайды.
Құпиялық.
Рецензент қолжазба материалдары мен эксперттік бағалау нәтижелерінің құпиялығын сақтайды, оларды редакцияның келісімінсіз үшінші тұлғаларға бермейді.
Объективтілік және конструктивтілік.
Рецензент объективті, нақты және дәлелді бағалау береді, ескертулер мен ұсыныстарды конструктивті түрде формулирлейді, жариялау сапасын арттыруға бағытталған.
Ақпаратты пайдалану шектеулері.
Рецензент рецензиялау барысында алынған ақпаратты жарияланымға дейін жеке мақсатта немесе үшінші тұлғалардың мүддесі үшін пайдалана алмайды.
Коммуникациялық этика.
Рецензияда автордың қадір-қасиетін төмендететін, қорлайтын немесе қаралайтын формулировкалар болмауы тиіс. Пікірлер тек қолжазбаның мазмұны мен ғылыми құндылығына қатысты болуы керек.
Рецензия құрылымы.
Редакция рецензияда келесі құрылымды ұстануды ұсынады:
- Мақаланың атауы.
- Журнал тақырыбына сәйкестігі.
- Тақырыптың өзектілігі және түпнұсқалығы.
- Ғылыми жаңашылдық және ғылыми-практикалық маңыздылығы.
- Мазмұнның жарияланған тақырыпқа сәйкестігі.
- Зерттеу әдістерінің дұрыстығы және тақырыпқа сәйкестігі.
- Нәтижелер мен қорытындылардың құндылығы (негізділік, дәлелділік, қолданылу мүмкіндігі).
- Стиль және баяндау сапасы (анықтық, логика, сауаттылық).
- Техникалық деңгей (кестелер/суреттердің сапасы, оқылымдылық, иллюстративтік).
- Әдебиетпен жұмыс (әдебиеттерді қолданудың негізділігі, сілтемелер мен библиографияның дұрыстығы).
Рецензияда мақаланың материалдарына компетентті талдау және нақты, дәлелді бағалау, сондай-ақ нақты ескертулер мен ұсыныстар болуы тиіс. Авторларға рецензент туралы ақпарат көрсетілмей, рецензия мәтіні таныстырылады.
Рецензенттің этикалық принциптері.
Рецензент авторлық материалдарды ғылыми сараптама жасаған кезде объективті, бейтарап әрекет етуге және ғылыми этика принциптерін қатаң сақтау қажет.
Кәсіби құзыреттілік және мерзімдерді сақтау.
Рецензент тек өз кәсіби мамандығына сәйкес келетін қолжазбаларды қабылдайды және рецензияны белгіленген мерзімде дайындай алады.
Құпиялық.
Рецензент қолжазба материалдары мен рецензия мазмұнының құпиялығын сақтайды, редакцияның рұқсатынсыз үшінші тұлғаларға хабарламайды.
Қолжазбаны үшінші тұлғаларға беруге тыйым.
Рецензияға арналған қолжазба құпия құжат болып саналады және редакцияның рұқсатынсыз үшінші тұлғаларға берілмейді.
Объективтілік және дәлдік.
Рецензент зерттеу нәтижелерін объективті және дәлелді бағалайды. Авторға бағытталған жеке сын, қорлаушы немесе төмендететін сөздер қолдануға болмайды.
Жарияланбаған деректерді пайдалану тыйымы.
Қолжазбадан алынған жарияланбаған ақпарат рецензенттің жеке мақсатында немесе үшінші тұлғалардың мүддесінде жарияланымға дейін пайдаланылмайды.
Ұсыныстардың негізділігі.
Рецензенттің қорытындылары мен ұсыныстары анық және негізделген болуы тиіс, автор мақаланы жақсарту үшін оларды қолдана алуы қажет.
