АЛМАТЫ ДАБЫЛДАНДЫРУ ЖӘНЕ БАЙЛАНЫС ДИСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚОРҒАУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ КҮЗЕТІЛМЕЙТІН ТЕМІРЖОЛ ӨТПЕЛЕРІНДЕ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ЖҮЙЕСІН ӘЗІРЛЕУ

Аңдатпа

Мақала «ҚТЖ» ҰК» АҚ Алматы дабылдандыру және байланыс дистанциясында пайдаланылатын қоршау құрылғыларын кешенді талдауға және күзетілмейтін теміржол өткелдерінде қауіпсіздікті қамтамасыз етудің интеллектуалды автоматтандырылған жүйесін енгізу бойынша ғылыми негізделген ұсыныстарды әзірлеуге арналған. Зерттеу тақырыбының өзектілігі теміржол өткелдеріндегі тұрақты апаттылық деңгейімен түсіндіріледі: «ҚТЖ» ҰК» АҚ деректері бойынша, 2025 жылдың 11 айында Қазақстан Республикасының теміржол өткелдерінде жолдан өту қағидаларын бұзудың 10 668 жағдайы тіркелген, ал жол-көлік оқиғаларының 50 %-ға дейінгі бөлігі тыйым салушы сигнал кезінде көлік құралдарының өтуімен байланысты болған. Зерттеудің мақсаты – Алматы дабылдандыру және байланыс дистанциясының қоршау инфрақұрылымының қазіргі жағдайын талдау және күзетілмейтін өткелдердегі қауіпсіздікті арттыруға бағытталған техникалық шешімдерді салыстырмалы бағалау арқылы оңтайлы нұсқаны негіздеу. Зерттеу материалдары ретінде салалық статистикалық деректер, нормативтік-техникалық құжаттама, ПГУПС зерттеу нәтижелері және 2018–2022 жылдардағы өткел автоматикасына арналған ғылыми жарияланымдар пайдаланылды. Зерттеу әдістеріне жүйелік талдау, үш баламалы техникалық шешімді (бейнебақылау, айналар және оптикалық инфрақызыл датчиктер) салыстырмалы техникалық талдау және функционалдық сенімділікті бағалау әдістері кірді. Нәтижелер АЛС-АРС кодтау схемаларымен интеграцияланған үш жұпты оптикалық инфрақызыл датчиктер жүйесін қолдану теміржол өткеліндегі көлік құралдарын автоматты анықтауды, олардың жылдамдығын, ұзындығын және қозғалыс бағытын есептеуді, сондай-ақ 1 секундтан аз кідіріспен локомотивті тежеуге арналған басқарушы кодты қалыптастыруды қамтамасыз ететінін көрсетті. Жүйе оператордың қатысуынсыз және жарықтандыру мен ауа райы жағдайларына тәуелсіз жұмыс істейді. Практикалық маңыздылығы – Industry 4.0 қағидаттарына сәйкес Алматы дабылдандыру және байланыс дистанциясындағы күзетілмейтін өткелдерді жаңғыртудың әдістемелік негіздерін әзірлеуде, оларды диспетчерлік орталықтың SCADA жүйесіне интеграциялауда және предиктивті техникалық қызмет көрсету функцияларын іске асыруда.