ҚАЗІРГІ ТЕМІРЖОЛ АВТОМАТИКАСЫНДАҒЫ ТОНАЛДЫ РЕЛЬСТІК ТІЗБЕКТЕР:АРХИТЕКТУРАСЫ, ТАЛДАУЫ ЖӘНЕ ЦИФРЛАНДЫРУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Аңдатпа

Мақалада теміржол автоматикасы мен пойыздар қозғалысын интервальдық реттеу
жүйелерінде қолданылатын тоналды рельстік тізбектердің (ТРТ) аппаратурасына кешенді техникалық
талдау ұсынылған. Тоналды рельстік тізбектер заманауи жол бос еместігін бақылау және сигнализация
жүйелерінің негізгі технологияларының бірі болып табылады, алайда олардың жобалануы қазіргі
ғылыми әдебиеттерде толық жүйеленбеген өзара байланысты инженерлік мәселелермен сипатталады.
Зерттеуде ТРТ жұмысына әсер ететін жеті негізгі жобалау факторы қарастырылған: оқшаулағыш
түйіспелердің болмауы және оның көршілес тізбектердің импедансына әсері; таралған параметрлер
әсерінен туындайтын кабель ұзындығының шектеулері; қосымша шунттау аймақтары және олардың
тізбек ұзындығына, сигнал жиілігіне және балласт кедергісіне тәуелділігі; бірнеше тізбекті бір
генератордан қоректендіру; бірдей жиілікте жұмыс істейтін көршілес тізбектер арасындағы өзара
кедергілер; балласт кедергісі төмен жағдайлардағы жұмыс сапасының төмендеуі; кейінгі пойыз
локомотивінің катушкалары арқылы АЛС кодтарының рұқсатсыз қабылдану қаупі. Мақалада ТРТ
аппаратурасының төрт буынына арналған жалпыланған құрылымдық схема талданып, аппараттық
сипаттамалар салыстырылған, сондай-ақ ТРТ-ның заманауи SCADA жүйелерімен, PLC-
контроллерлермен және IoT негізіндегі мониторинг платформаларымен интеграциясы бағаланған.
ТРТ-3 жабдықтары мен цифрлық ТРТ-4 жүйелерінің эксплуатациялық сипаттамаларына
салыстырмалы талдау жүргізілген, оның ішінде істен шығу көрсеткіштері, техникалық қызмет көрсету
аралықтары, энергия тұтыну және предиктивті техникалық қызмет көрсету мүмкіндіктері
қарастырылған. Зерттеу нәтижелері балласт кедергісін үздіксіз бақылау, қашықтан диагностика және
Industry 4.0 технологияларымен интеграцияланған цифрлық ТРТ-ға көшу жалған бос жол
анықтауларын 83 %-ға дейін қысқартуға, техникалық қызмет көрсету аралықтарын 4–6 есе ұлғайтуға
және пайдалану кезіндегі энергия тұтынуды 35–45 %-ға азайтуға мүмкіндік беретінін көрсетті. Зерттеу
нәтижелері Қазақстан мен ТМД елдерінің теміржолдарындағы рельстік тізбектерді жаңғырту
барысында қолданылуы мүмкін.