АВТОМОБИЛЬ ДӨҢГЕЛЕКТЕРІНІҢ СОҚҚЫ ЖҮКТЕМЕЛЕРІНІҢ ӘСЕРІ КЕЗІНДЕГІ БЕРІКТІГІН ЕСЕПТІК-ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ

Аңдатпа

Қазіргі заманғы автомобиль жасауда көлік құралдарының қауіпсіздігі мен сенімділігіне қойылатын талаптар жыл сайын артып келеді. Автомобиль конструкциясындағы ең жауапты элементтердің бірі – дөңгелек, ол пайдалану барысында статикалық қана емес, сонымен қатар кедергілерге соғылған кезде пайда болатын елеулі соққылы және динамикалық жүктемелерді қабылдайды. Алюминий қорытпасынан құйылған дөңгелектердің кеңінен қолданылуына байланысты олардың беріктігін сертификаттау сынақтары жағдайында дәл бағалау әдістерін әзірлеу өзекті болып табылады. Қолданыстағы нормативтік талаптардың болуына қарамастан, соққылы жүктемелер кезіндегі кернеулі-деформацияланған күйді есептік модельдеу жеткілікті деңгейде дамымаған. Осы зерттеудің мақсаты – сертификаттау сынақтарын модельдейтін соққылы жүктемелер әсеріндегі құйма алюминий автомобиль дөңгелектерінің кернеулі-деформацияланған күйін анықтаудың есептік-эксперименттік әдістемесін әзірлеу және верификациялау. Қойылған мақсатқа жету үшін нормативтік құжаттарға талдау жүргізілді, виртуалды сынақ стендінің соңғы элементтер әдісіне негізделген моделі жасалды, соққылы жүктеме жағдайында сызықтық емес динамикалық есептеулер орындалды және есептік нәтижелер натуралды тензометриялық эксперимент деректерімен салыстырылды. Сонымен қатар инженерлік тәжірибеде қолданылатын динамикалық коэффициенттің қолданылу мүмкіндігі бағаланды. Зерттеу нәтижесінде дөңгелек құрылымындағы деформациялар мен кернеулердің кеңістіктік-уақыттық таралуы алынды. Есептік модельде анықталған максимал деформация аймақтары эксперименттен кейін тіркелген қалдық пластикалық деформация аймақтарымен толық сәйкес келетіні анықталды. Есептік және эксперименттік деректердің салыстырылуы деформация мәндерінің айырмашылығы 10–11 % шегінде екенін көрсетті, бұл инженерлік тұрғыдан рұқсат етілетін дәлдікке сәйкес келеді. Тербелмелі процестің негізгі параметрлері бойынша да жақсы сәйкестік байқалды. Қорытындылай келе, ұсынылған есептік-эксперименттік әдістеме автомобиль дөңгелектерінің соққылы жүктемелерге беріктігін сенімді бағалауға мүмкіндік береді және жобалау мен сертификаттау сынақтарына дайындық кезінде қолдануға жарамды. Динамикалық коэффициентті алдын ала бағалау үшін қолдануға болады, алайда беріктікті түпкілікті анықтау үшін соққы процесін тікелей сандық модельдеу ұсынылады.